آخرین اخبار
نخستین جشنواره فیلم شاهنامه

معرفی دو پایان نامه با موضوع اخلاق در شاهنامه

به نام خداوند جان و خرد

کزين برتر انديشه برنگذرد

خداوند نام و خداوند جاي

خداوند روزي ده رهنماي

خداوند کيهان و گردان سپهر

فروزنده ماه و ناهيد و مهر

زنام و نشان و گمان برتر است

نگارنده برشده گوهر است

 

 

استاد ابوالقاسم فردوسي (329- 411 يا 416 هـ)، بزرگترين شاعر حماسه سراي ايران، بلکه جهان که در نظم داستان‌ها و اساتير باستاني و قصص و روايات قهرماني و تاريخي ايران با نبوغ و استعداد خدادادی سخن را به آسمان عليين برد و در عذوبت به ماه معين رسانيد (چهار مقاله، ص 47)- در فن خويش بزرگ آيتي است که نام او همواره با احترام زينت بخش تاريخ ادب و فرهنگ کشور ايران خواهد بود. منظومه حماسي بي‌نظير او- که شامل داستان‌ها و اساطير ملي و وقايع تاريخي از آغاز تمدن نژاد ايراني تا انقراض سلسله ساساني است (دکتر صفا، تاريخ ادبيات در ايران، ج 1، ص 489) – علاوه بر محسنات و فوايد بي‌شمار ادبي و تاريخي و همچنين اهميت فراوان، از لحاظ اشتمال بر بخش اعظم آداب و رسوم و سنن و عقايد ديرينه يعني فرهنگ کهن و جاودان مردم اين سامان در قرون و اعصار گذشته، متضمن بسياري از مطالب آموزنده و عبرت‌آموز اخلاقي و اجتماعي و مذهبي و ديگر مباحث انساني است که بر ارزش معنوي آن افزوده و آن را، بيش از حد معمول، مقبول طبع مردم صاحب نظر نموده، تا آنجا که مي‌توان قسمت‌هايي از آن را آيينه‌ي عبرت و گنجينه پند و حکمت دانست و خواندن آن را براي تهذيب اخلاق و تشحيذ اذهان و تنبيه و بيداري همه طبقات مردم، خاصه جوانان که از گردش روزگار و انقلاب احوال بي‌خبرند، لازم شمرد. اين مطالب اخلاقي بر دو گونه است:

 

يکي پندها و حکمت‌هاي فراواني که فردوسي به سائقه ميل باطني و ذوق فطري خويش، غالباً در آغاز و انجام حوادث و وقايع و بعد از پيروزي با شکست‌هاي پادشاهان و پهلوانان و انقراض سلسله‌ها که دگرگوني و تبدل اوضاع و احوال را در پي داشته، از سر عبرت و نصيحت به مناسبت و جاي جاي آورده و به متن اصلي شاهنامه افزوده،

 

و نوع ديگر اندرزها و وصايا و مواعظ و حکمي است که در نسخه شاهنامه منثور ابومنصوري و ديگر مآخذي که مورد استفاده وي قرار گرفته وجود داشته و از قول بعضي از پادشاهان و وزيران و موبدان و پهلوانان و ديگر بزرگان در تضاعيف بعضي از فصول و ابواب شاهنامه آمده است؛ مانند اندرزهاي اردشير به شاپور (ص 611 خلاصه شاهنامه، فروغي) و اندرزهاي هرمز به فرزند خود بهرام (ص 615) و سخنان حکيمانه بوزرجمهر با انوشيروان و موبدان در هفت بزم (ص 698) و پندنامه بوزرجمهر (ص 714) و نظاير اينها که اگر چه از زبان ديگران است، ليکن گويي همه از دل فردوسي برآمده است.

 

نکته جالب توجه اين است که مواعظ و مطالب حکمت‌آميزي که در ضمن بعضي از فصول شاهنامه آمده و، به قول ارباب بصيرت دلبستگي به آنها منبعث از عقل و دانش گوينده خردمند آن است، گاه به حدي موضوع اصلي را تحت الشعاع قرار مي‌دهد که خواننده ترديد پيدا مي‌کند که آيا مراد گوينده بيان اصول اخلاقي است يا ذکر حوادث تاريخي و اساطير باستاني؟

مفاهیمی چون تشویق گشاده دستی ، عدالت ، آموختن دانش ، آزادگی ، غنیمت دانستن وقت و پایداری و نکوهش دروغ ، کژی و ناراستی وستم ، نکوهش غرور و رشک و حسد در ابیات شاهنامه به فراوانی یافت می شوند

از آنجا که به گمان من، جنبه اخلاقی شاهنامه کمتر مورد توجه قرار گرفته است بجاست که در پاره آغازین بخش ، به پایان نامه ها و پژوهش هایی که در مورد شاهنامه و فردوسی بزرگ صورت گرفته است ودر آن ها به مبحث اخلاق پرداخته شده توجه نشان دهیم وبه معرفی چند پژوهش در این زمینه بپردازیم ، هر چند پرداختن به این گوشه کوچک از شاهنامه فردوسی حتی ، مجالی دراز دامن می طلبد .

 

معرفی دو پایان نامه با موضوع اخلاق در شاهنامه :

 

1 . عنوان و نام پديدآور: بررسی آز و شخصیت‌های آزمند در شاهنامه

نگارنده مهدیه رحیمی‌نژاد ؛

استاد راهنما علی‌اکبر باقری‌ خلیلی ؛

استاد مشاور رضا ستاری

‏مقطع و رشته تحصیلی: (کارشناسی ارشد): زبان و ادبیات فارسی

‏مشخصات نشر : ساری، ۱۳۸۶

‏مشخصات ظاهری : ۲۲۳ ورق

‏دانشگاه مازندران. دانشکده علوم انسانی و اجتماعی

 

چکيده : این پژوهش ضمن بررسی آز و آزمندی در متون اوستایی و پهلوی به مفاهیم و مضامین آن در شاهنامه پرداخته ونگرش فردوسی و مردم ایران را نسبت بدان نمایانده است و چون آز و آزمندی بر کنش های شخصیت های شاهنامه تأثیر مستقیم داشته و حتی گاه محور اصلی بعضی از داستان ها قرار گرفته کوشش شده است تا جنبه های آزمندانه ی این دسته از شخصیت ها تحلیل شود. این موضوعات در سه بخش مورد تحلیل قرار گرفته است بخش اول آز و آزمندی در شاهنامه ، بخش دوم شخصیت های آزمند در شاهنامه ، بخش سوم : محورهای آز در شاهنامه . محورهای آز با توجه به بسامد شخصیت های آزمند به ترتیب عبارتند از : قدرت، رشک (حسادت)، خوکامگی ، شهوت ، تنگ چشمی (خست) در بررسی محورهای آزمندی «آز قدرت» با میانگین ۱۵/۴۶ بیش ترین کاربرد را دارد و تنگ چشمی با ۸۴/۳ کم ترین کاربرد را ، از این رو طرح آز + قدرت به عنوان شاخص ترین محور آز با کلیت شاهنامه به عنوان یک اثر حماسی سازگاری کامل دارد و بر تمایل بستگان طبقات حاکم به قدرت طلبی پیامدهای ناگوار آز و نقش آن در شکل گیری داستان های شاهنامه دلالت دارد. قربانیان آز غالبا عزیزترین بستگان و خویشان آزمندند. شخصیت های آزمند فرجام خوبی ندارند و غالبا خود به گونه های مختلف قربانی این دیوستیهنده

می شوند. آز خرد را دور می سازد و آدمی را به کارهایی وا می دارد که نتیجه ی آن جز رنج و پشیمانی نیست .

 

2 .عنوان و نام پديدآور: اندیشه‌های اخلاقی در شاهنامه فردوسی

پژوهشگر ندیم اصغری ؛

استاد راهنما محمد علی گذشتی ؛

استاد مشاور محمد رضا راشد محصل

‏مقطع و رشته تحصیلی: ‏‫( کاشناسی ارشد ) : زبان و ادبیات فارسی.

‏مشخصات نشر : تهران.، ۱۳۸۱.

‏مشخصات ظاهری : ۱۰۰ ورق.

‏ دانشگاه آزاد اسلامی٬ واحد تهران مرکزی٬ دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

‏چکيده : ‏‫هدف پژوهش آن است تا با گلگشتی در شاهنامه این باغستان اخلاقی٬ جلوه های اخلاق همراه با توضیحات و شاهد مثال و موارد دیگر بیان شود.

روش پژوهش : روش کتابخانه ای٬ با استفاده از آثار و تالیفات و تحقیقات اساتید بزرگ زبان و ادبیات فارسی

طرح پژوهش : طرح این پایان نامه براساس فصل بندی مضامین اخلاقی در دو قالب ستایش و نکوهش همراه با توضیحات و شاهد مثال و موارد دیگر تنظیم شده است.

نتیجه کلی : تمام تلاش در این تحقیق برای والاتر شدن اخلاق و اندیشه های اخلاقی در جامعه است. خصوصا به این علت که این مضامین از اشعار استاد بزرگ سخن پارسی حکیم ابوقاسم فردوسی گرفته و عنوان شده است.

دومین جشنواره ملی عکس شاهنامه

9 نظر

  1. با عرض سلام و ادب…موضوع پایان نامه ارشد من درباره شاهنامه هست ، لطفا مرا راهنمایی فرمایید که چطور می توانم برای شما ارسال کنم. سپاس

  2. درود و سپاس از لطفتان. لطفا بفرمایید چکیده را بفرستم یا کل پایان نامه را ؟ و اگر امکان دارد شماره تماستان را ذکر بفرمایید.سپاس

  3. درود بر شما، چکیده فارسی و انگلیسی و تصاویر جلد ها به فارسی و انگلیسی به همراه فرم دفاعیه و مشخصات کامل برایتان ایمیل شد.لطفا در صورت دریافت به اینجانب اطلاع دهید.
    با سپاس و مهر

  4. درود بر شما، چکیده فارسی و انگلیسی و تصاویر جلد ها به فارسی و انگلیسی به همراه فرم دفاعیه و مشخصات کامل برایتان ایمیل شد.لطفا در صورت دریافت به اینجانب اطلاع دهید.
    با سپاس و مهر

  5. درود بر شما…حسب امرتان فایل ورد ایمیل شد…شاد باشید.

  6. درود بر شما…من همچنان منتظر دریافت پاسخی از شما ، مبنی بر معرفی پایان نامه ام در سایت باشگاه شاهنامه پژوهی هستم.لطفا مرا در جریان بگذارید، چه زمانی معرفی میفرمایید.سپاس

  7. سلام. لطفا پاسخ مرا بدهید.ممنون

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*