باشگاه شاهنامه پژوهان ایران را باشگاه شاهنامه پژوهی خواهیم کرد
باشگاه شاهنامه پژوهان _ کتابشناخت: کتاب شاهنامه بزرگ ایلخانی یا ابوسعیدنامه؛ کهن ترین نسخهٔ مصور شاهنامه از دوره ایلخانی است. برخی شاهنامه بزرگ ایلخانی را منبع الهامی برای شاهنامه تهماسبی می دانند.
بسیاری بر این باورند که این کتاب، بهسفارش سلطان ابوسعید بهادرخان و در سالهای پایانی ایلخانیان تهیهشده است.
شاهنامه بزرگ ایلخانی با ترجمه علیرضا بهارلو و کیانوش معتقدی و از سوی خانه فرهنگ و هنر مان منتشر شده است.
شاهنامۀ بزرگ ایلخانی یا به گفته برخی منابغ غربی شاهنامه دموت، نام نسخه ای مصور از دوره ایلخانی است که به دلیل اندازه بزرگ برگه هایش بدین نام خوانده میشود. برای نمونه، برپایه گزارش گالری هنری فریر، برگهای که نگارۀ «مرگ اسکندر» را دربردارد، ۵۷/۶ در ۳۹/۷ سانتیمتر است.
پژوهشگران براین باورند که شاهنامۀ بزرگ مغول را در روزگار فرمانروایی ابوسعید ایلخانی در کارگاه پررونق دربار وی و با پشتیبانی او پرداخته اند؛ ازاینرو در برخی منابع با نام شاهنامۀ ابوسعیدی آمده است.
سرگذشت شاهنامه بزرگ ایلخانی و چندپاره شدن آن سرنوشتی است اندوه بار از اینرو که این نسخه شاهنامه، تا زمان ناصرالدینشاه در تبریز نگهداری میشد و پس از آن به تهران منتقل شد. هنگامیکه محمدعلیشاه و اعضای خانوادهاش، برای تأمین هزینههای شخصی خود شماری از نسخههای خطی کتابخانه سلطنتی را در سال ۱۹۰۸ فروختند، شاهنامهٔ بزرگ ایلخانی نیز به همراه آنها به فروش رفت. درنهایت این اثر از کشور خارج شد و دو سال بعد در پاریس به دست مجموعه داری فرانسوی با نام ژرژ ژوزف دموت می رسد. دموت برای فروش این نسخه ارزشمند، پیشنهادات بسیاری به مجموعه ها و گالریهای هنری می دهد.
ارزش گذاری مالی دمون برای این کتاب ارزشمند سبب می شود که از پیشنهادات او برای فروش این اثر استقبالی نشود. بنابراین دموت تصمیم می گیرد شیرازۀ این نسخه ارزشمند را بگشاید و برگه های آن را به شکل تک برگ به فروش برساند.
تصمیم دموت سبب می گردد که امروز برگه های شاهنامه بزرگ ایلخانی یا ابوسعیدی در سراسر جهان پراکنده باشد و بسیاری از برگ های این اثر ارزشمند گم شود.
از همین رو این کتاب را برخی منابع غربی، شاهنامه دموت می خوانند.
امروزه تنها ۵۷ برگه نگارهدار و چند برگه بدون نگاره از این شاهنامه مانده که درمیان ۲۰ موزه و مجموعه شخصی پراکندهاند. بخشی از برگ های این اثر ارزشمند در موزۀ هنرهای زیبای بوستون، موزۀ لوور، مجموعۀ کنتس دوپهاگ و موزۀ رضا عباسی تهران و دیگر نگارخانه ها و مجموعه های خصوصی و همگانی است.
یک برگه از این شاهنامه بزرگ ایلخانی که درباره جنگ مازندران بود در سال ۱۹۳۷ از بین رفته است.
از دیدگاه هنری شاهنامه بزرگ ایلخانی، ارزشمندترین اثر نگارگری مکتب تبریز اول است که کهنترین و آراستهترین شاهنامه نگارگرانه به جای مانده از روزگاران پیشین و بزرگترین نسخه خطی مصور فارسی به شمار میرود. تاریخ کتابت این اثر نفیس به سال ۷۰۰ هجری قمری بازمیگردد. برخی هنرپژوهان نیز، این نسخه را مربوط به میانه سده هشتم هجری دانستهاند.
رزم اسکندر با کرگدن، جنگ بهرام گور و اژدها، زاری بر مرگ اسکندر، هزیمت قشون هند از برابر جنگجویان آهنی اسکندر، نگاره رستم و شغاد، اسارت اردوان به دست اردشیر، نبرد بهرام گور با گرگ شاخدار، به دار آویختن مانی، بازجویی موبدان از زال، فرار پادشاه کابل از مقابل سپاه فرامرز، قتل اسفندیار به دست رستم و رزم فریدون با اژدها از نگارههای معروف این شاهنامه است.
