نمایشگاه مجازی نگاره های آیدین سلسبیلی از شاهنامه / بخش نخست

باشگاه شاهنامه پژوهان _ نگارخانه : نگارخانه مجازی باشگاه شاهنامه پژوهان اینبار میزبان نگاره های آیدین سلسبیلی از شاهنامه است . این نگاره ها براساس شاهنامه و شخصیتهای این کتاب بزرگ به شکلی ویژه آفریده شده اند .بخشهایی از این آثار را برای نخستین بار در فضای مجازی مشاهده می کنید . در نمایشگاه مجازی تارنمای باشگاه شاهنامه پژوهان , هر بار بخشی از آثار هنری در پیوند با شاهنامه از هنرمندان کوشا در عرصه نگارگری و هنرهای تجسمی به نمایش در خواهد آمد .

 

یادداشت آیدین سلسبیلی

 

زمان میگذرد و انسان در گذر آن هر بار خویشتنِ خویش را در جنبه هایی چون احساسات و منطقش، نیازها و خواسته هایش، دستاوردها و از دست داده هایش، امیال و آرزوهایش، تمدن و تاریخش و البته هنر جستجو می کند. در پی واقعیت است یا به آرزوهایش چشم دوخته؟ در تلاش یافتن معناست یا از گذر زمان و مرگ می هراسد؟ شاید نتوان با وجود گستردگی وسیع خواسته ها و سلایق بشری به پاسخ شفاف و درستی رسید. اما آنچه اهمیت دارد تلاش همواره انسان در یافتن معنای زندگی است.
با شکل گیری زبان و خط بخشی از بار مکاشفه معنای هستی به دوش ادبیات قرار گرفت. ادبیات و بخصوص در معنای امروزی آن، ادبیات داستانی در طی اعصار مختلف با انتقال تجربه و بیان مفاهیم فرهنگی، مذهبی و در برخی موارد سیاسی، سهم بزرگی از گذار تاریخی انسان را رقم زده است.
در ادبیات پارسی، از گذشته تا امروز گونه های متنوع و بی نظیری از روایت گری به ثبت رسیده است که با اجماعی جهانی (شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی) از مهم ترین آنهاست. کمتر کسی است که رستم، زال، سیمرغ، اسفندیار، سیاوش و سهراب را نشناسد.
مفاهیم ارزشمند انسانی و معرفتی این اثر فارغ از ملی و حماسی بودن، زمانی آشکار می گردد که در جایگاه زندگی امروز بررسی شود و در طی قرون در می یابیم که شاهنامه نه تنها مختص به انسان کهن نیست، بلکه به معنای واقعی در خصوص ماهیت انسان در تمام اعصار سروده شده است.
خرد و تدبیر فردوسی در استفاده از مفاهیم درست انسانی برای معرفی قهرمانان و اسطوره های ملی یا قومیتی و حتی مذهبی دارای موقعیت ها و مختصات مادی و ملموسی هستند و بطور خاص از فضایل و رذایل واقع بینانه ای بهره مندند. برای مثال، اگر قدرت بدنی شان یک نقطه قوت محسوب می شود، در مقابل انتخابی اشتباه از جنس غیر قهرمان انجام می دهند و خط داستانی اثر بر این تعارض بنا نهاده می شود. بطور مثال، فردوسی در تراژدی رستم و سهراب در پی بیان نشانه هایی از اثر انتخاب های فردی انسانها در مسیر زندگی شان است. مفهوم تقابل تجربه و خامی (جوانی) از یک سو و پذیرش مسوولیت از سوی دیگر دو محور اصلی داستانند. در تفکر سنتی شرقی تجربه بر هر راه دیگری پیروز است. کشته شدن فرزند جوان و بی تجربه ای همچون سهراب به دست پدرش که جهان پهلوانی پر تجربه است، گواهی از این مدعاست. اما این واقعه در قالب تراژدی عمیقی رخ می دهد که خواننده را وادار به همدردی با رستم می کند. حال این سوال پیش می آید که اگر منظور نویسنده بیان همان تفکر شرقی از پیروزی تجربه بر خامی است، چرا در قالب یک تراژدی دردناک بیان می شود؟ آیا فردوسی در خلال روایات مرتبط به رستم، آگاهانه مسوولیت پذیری در قبال اجتماع را بر مسایل شخصی رستم ارجح میداند، یا این واقعیتی تلخ است و اشاره فردوسی به اشتباهات انسانی است که در داستانهای دیگر شاهنامه هم با آن مواجه می شویم.
آنچه از مرور ابیات داستانهای شاهنامه در می یابیم سراسر درس هایی از انسانیت، ایمان و تلاش نستوه برای آزادگی است.
ارتباط مناسب بین زبان اشعار و مخاطبان امروزی اهمیت بسیاری دارد. شاید یکی از مهمترین اهدافم بغیر از تعلقات شخصی به شاهنامه فردوسی در به روز رسانی تصاویر شاهنامه همین مهم بوده است. از نوجوانی که با شاهنامه آشنا شدم همواره در عالم خیال به تصویرسازی شخصیت ها و صحنه ها می پرداختم و وقایع را در ذهنم بازسازی می کردم. نمی دانستم چرا این داستانهای زیبا و عمیق به تصویر کشیده نمی شوند. تا اینکه فرصت شد و با مراجعه به نسخه های مختلف منتشر شده شاهنامه فردوسی، مجموعه ای ارزشمند از تصاویر شاهنامه را جمع آوری کردم. تصاویری را که عمدتأ به کوشش نگارگران اعصار مختلف تهیه شده بود. مجموعه-هایی از نقاشی های غیر ایرانی در دوره های مختلف که با حال و هوای چینی، هندی، مغولی و روسی انجام شده بود. و همچنین تعدادی که شامل نگارگری معاصر و نقاشی های واقع گرایانه روسی و تاجیک می شد. ولی اغلب تصاویر با وجود شعر مشترکی که داشتند، فضاهای متفاوتی را تصویر می¬کردند. کنجکاو شدم تا مسیر را ادامه دهم و سرنخهای بیشتری را بیابم. سرانجام با جمع آوری مجموعه نسبتأ کاملی از تصاویر به جا مانده، به این نتیجه رسیدم که تصاویر در دوران مختلف گاهی به سبب بی مبالاتی هنرمند و گاهی به دلیل اطلاعات ناکافی موجود در متن شعر، از مفهوم اصلی فاصله گرفته اند. به این ترتیب، از آنجا که گرایش های قومیتی هنرمندان یا سفارش دهندگان تأثیرگذار بوده، تصویر نهایی با اشکالاتی مواجه شده است. برای مثال، رنگ رخش (اسب رستم) در تصاویر مختلف تغییر می کند و یا آناتومی های فربه پهلوانان و ریش های تُنک و چشم های بادامی نگارگری هندی و چینی فضای اشعار اسطوره ای پارسی را خدشه دار کرده بودند. به این ترتیب، تصاویری نیافتم که بتوان از وفاداری آنها به فضای ایرانی لذت برد.
امروزه انواع مختلفی از رسانه ها برای معرفی بهتر یک اثر ادبی به خدمت گرفته می شوند و به این ترتیب، تنها یک کتاب بار مفاهیم شاهکاری ادبی همچون شاهنامه را به دوش نمی گیرد. در طی بیست سال اخیر، رشد فزاینده تکنولوژی دیجیتال موجب تغییر رنگ و بوی زندگی شده است. به این ترتیب، با افزایش توقع عمومی از نمایش مفاهیم، دیگر نمی توان انتظار جلب مخاطب را تنها با شیوه های پیشین داشت.
رشد انواع تکنیک ها و ابزار ارایه، موجب شده تا نسل جوان بیشتر از خواندن مطالب، به دیدن و شنیدن گرایش داشته باشند. توجه به این نکته از آن جهت مثبت است که می توان با بهره مندی از نوگرایی امروزی جذبه ای فراهم کرد تا مطالعه و درک مفاهیم عمیقِ مذکور میسر شود و اقبال عمومی با گذشت چندین سده به این داستانها باز آید. ارتباط نسل حاضر با شاهنامه ریشه در باورهای رایج دارد. اول اینکه شاهنامه در اذهان عمومی یک اثر ملی است و احساسی از غرور و افتخار بر می انگیزد و دوم اینکه حماسی و اسطوره ای بودن داستانها، تصاویر هیجان انگیزی می طلبد. همین موضوعات از دلایلی هستند که هنرمندان با احتیاط بیشتری به سمت انجام چنین پروژه ای بروند. مهمترین نکته ای که در اجرای تصاویر پیش رو مورد توجه قرار گرفته، انطباق تصاویر با متن اشعار است. به این معنی که با مطالعه دقیق متن سعی شده تصاویر با روایات اشعار همخوانی داشته و خلاقیت در فرم و محتوا در خدمت متن شعر باشد.
منابع مورد استفاده در تحقیقات شامل نقوش سکه های باستانی، کتیبه ها، مجسمه ها و پارچه های کهن بودند و البته اطلاعاتی که آنرا مدیون تحقیقات انجام شده توسط تاریخ شناسان و باستان شناسان برجسته هستیم.
انتخاب روش اجرای سه بعدی تصاویر از یک سو امکان تسلط یافتن بر مختصات کامل شخصیت ها را می آفرید و از سوی دیگر موقعیت استفاده از تولیدات این پروژه را در پروژه های دیگر همچون تهیه انیمیشن، بازی های مختلف و مجسمه را خلق می کند. با دید دراز مدت و تمرکزی که بر تحقیقات اولیه این اثر انجام شده امکان گسترش و حرکت به سوی پروژه های بزرگتر در این قالب میسر گشته و فن آوری دیجیتال به عنوان یک رویکرد مدرن این بار به خدمت ارایه مفاهیم کهن انسانی در می آید. با امید به آنکه مسیر پیش رو با همکاری دیگر متخصصان و هنرمندان هموارتر و پویاتر طی شود.
در اینجا لازم می دانم از کلیه یارانی که در شکل گیری این اثر نقشی ایفا کردند مراتب سپاسگزاری خود را اعلام دارم. مسیر طی شده مملو از درسهای زندگی بود. سخت بود اما انجام شد، پایان یافت اما نویدبخش شروعی دیگر است.
برگرفته از مقدمه کتاب شاهنامه
آیدین سلسبیلی

 

آیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلیآیدین سلسبیلی

یک نظر

  1. بسیار خوب و زیبا دستشون درد نکنه

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*


انجمن یوزپلنگ ایرانی